«Pierre Drieu La Rochelle Φασιστικός Σοσιαλισμός», ένα βιβλίο-κλειδί για την κατανόηση της πολιτικής κρίσης του 20ού αιώνα
Υπάρχουν βιβλία που διαβάζονται ως ιστορικά ντοκουμέντα και υπάρχουν βιβλία που, παρά το πέρασμα των δεκαετιών, συνεχίζουν να προκαλούν, να ενοχλούν και να γεννούν ερωτήματα. Ο «Φασιστικός Σοσιαλισμός» του Pierre Drieu La Rochelle ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Πρόκειται για ένα έργο που δεν αφήνει τον αναγνώστη αδιάφορο, καθώς τον μεταφέρει στην ταραγμένη Ευρώπη του Μεσοπολέμου, σε μια εποχή κατά την οποία ολόκληρος ο παλιός κόσμος φαινόταν να καταρρέει και νέες πολιτικές δυνάμεις επιχειρούσαν να δώσουν απαντήσεις στα μεγάλα κοινωνικά και εθνικά ζητήματα της εποχής.
Ο Pierre Drieu La Rochelle υπήρξε μία από τις πιο σύνθετες και αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της γαλλικής διανόησης. Σπουδαίος συγγραφέας, δοκιμιογράφος και πολιτικός στοχαστής, αφιέρωσε μεγάλο μέρος του έργου του στην αναζήτηση μιας εναλλακτικής πορείας για την Ευρώπη, πέρα από τον φιλελεύθερο καπιταλισμό και τον μαρξιστικό κομμουνισμό. Παραγνωρισμένος σήμερα από τα επίσημα εκπαιδευτικά προγράμματα, παραμένει ένας από τους σημαντικότερους μάρτυρες της πνευματικής και πολιτικής κρίσης που συγκλόνισε τη Γηραιά Ήπειρο κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα.
Πρόκειται για μια συλλογή πολιτικών κειμένων και άρθρων της δεκαετίας του 1930, μέσα από τα οποία παρακολουθεί κανείς την εξέλιξη της σκέψης του συγγραφέα. Ο αναγνώστης έρχεται σε επαφή με φιλοσοφικές, κοινωνικές και πολιτικές αναζητήσεις που αποτυπώνουν το κλίμα μιας εποχής γεμάτης συγκρούσεις, αμφισβητήσεις και επαναστατικές ιδέες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προσπάθεια του Drieu να εξετάσει κριτικά τις παραδοσιακές διακρίσεις μεταξύ «Αριστεράς» και «Δεξιάς». Για τον Γάλλο διανοούμενο, οι έννοιες αυτές δεν ήταν αιώνιες ή αμετάβλητες, αλλά ιστορικά μεταβαλλόμενες κατηγορίες, των οποίων τα περιεχόμενα μπορούσαν να μετασχηματιστούν και να συγχωνευθούν σε νέες πολιτικές συνθέσεις. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο επιχειρεί να ερμηνεύσει το φαινόμενο του φασισμού ως μια απόπειρα συνδυασμού του εθνικού στοιχείου με κοινωνικές και σοσιαλιστικές διεκδικήσεις.
ΦΑΣΙΣΤΙΚΟΣ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ
Το όραμα του Drieu la Rochelle για τον φασισμό, όπως θα μπορούσε κανείς να φανταστεί από τον τίτλο, δεν είναι αυτό ενός αστικού και αντιδραστικού κινήματος τόσο αγαπητού σε μια ορισμένη ιστοριογραφία, αλλά αυτό ενός Ευρωπαϊκού Σοσιαλισμού. Για τον Γάλλο συγγραφέα ο φασισμός, αντιπροσωπεύει τη μόνη δυνατή υλοποίηση του σοσιαλισμού, αλλά ενός αυθεντικού σοσιαλισμού, ικανού να αντιταχθεί τόσο στον κοινωνικό φθόνο που δημιουργεί μια ομάδα γραφειοκρατών, όσο και στον αταβιστικό εγωισμό μιας ολοένα και πιο άπληστης αστικής τάξης: «Ο φασισμός ενδιαφέρεται πάνω απ’ όλα για την κοινωνική επανάσταση, την αργή, δύσκολη, συγκλονιστική, ανεπαίσθητη πορεία, σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές δυνατότητες, προς τον σοσιαλισμό».
Το βιβλίο δεν έχει χαρακτήρα μιας απλής απολογίας, αλλά αντιθέτως, ο Drieu αντιμετωπίζει με κριτικό βλέμμα τόσο τα φασιστικά καθεστώτα όσο και τα κινήματα που εμπνεύστηκαν από αυτά. Ως διανοούμενος με έντονη ανεξαρτησία σκέψης, δεν διστάζει να επισημάνει αντιφάσεις, αποτυχίες και αδυναμίες. Αναζητά μια σύνθεση που θεωρεί ότι δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί, εξετάζοντας τις κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που θα μπορούσαν να την πραγματώσουν.
Παράλληλα, το έργο προσφέρει μια συναρπαστική περιήγηση στη γαλλική πολιτική ζωή της δεκαετίας του 1930. Μέσα από τις σελίδες του παρελαύνουν προσωπικότητες, κινήματα και ιδεολογικά ρεύματα που καθόρισαν την πορεία της Γαλλίας πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο αναγνώστης γνωρίζει τον κόσμο του Jacques Doriot και του Γαλλικού Λαϊκού Κόμματος, τις αντιπαραθέσεις με τον κομμουνισμό και τον συντηρητικό εθνικισμό, καθώς και τα δραματικά γεγονότα που σημάδεψαν την πολιτική ιστορία της εποχής.
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα στοιχεία του βιβλίου είναι η έμφαση που δίνει ο συγγραφέας στον ρόλο των μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων. Ο Drieu θεωρούσε ότι η λεγόμενη μικρομεσαία τάξη βρισκόταν παγιδευμένη ανάμεσα στον καπιταλισμό και τον κομμουνισμό και ότι μπορούσε να αποτελέσει έναν αυτόνομο πολιτικό παράγοντα. Η ανάλυσή του πάνω σε αυτό το ζήτημα εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις, ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου οι οικονομικές και κοινωνικές πιέσεις επηρεάζουν εκ νέου τα μεσαία στρώματα σε ολόκληρη τη Δύση.
Ιδιαίτερη θέση στο έργο κατέχει και το ευρωπαϊκό όραμα του συγγραφέα. Ο Drieu οραματιζόταν μια Ευρώπη που θα υπερέβαινε τα στενά εθνικά πλαίσια, χωρίς όμως να απορρίπτει την πολιτιστική και ιστορική της ταυτότητα. Επρόκειτο για μια διαφορετική σύλληψη της ευρωπαϊκής ενότητας από εκείνη που επικράτησε μεταπολεμικά, γεγονός που προσδίδει στο βιβλίο ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον για όσους επιθυμούν να μελετήσουν εναλλακτικά οράματα για το μέλλον της ηπείρου.
Η αξία της νέας κυκλοφορίας των εκδόσεων Λόγχη, βρίσκεται κυρίως στο ότι αποτελεί ένα παράθυρο σε μια εποχή μεγάλων αναζητήσεων, αμφισβητήσεων και συγκρούσεων, όταν διανοούμενοι και πολιτικά κινήματα προσπαθούσαν να κατανοήσουν την παρακμή του παλιού κόσμου και να σχεδιάσουν το μέλλον.
Η έκδοση αυτή προσφέρει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να γνωρίσει από πρώτο χέρι τη σκέψη ενός από τους πλέον συζητημένους Γάλλους συγγραφείς του 20ού αιώνα. Ανεξάρτητα από τη συμφωνία ή τη διαφωνία με τις θέσεις του, το βιβλίο αποτελεί πολύτιμο υλικό για όσους ενδιαφέρονται για την πολιτική ιστορία, την ιστορία των ιδεών, τη διανόηση του Μεσοπολέμου και τις μεγάλες ιδεολογικές συγκρούσεις που διαμόρφωσαν τον σύγχρονο κόσμο.
Ο «Φασιστικός Σοσιαλισμός», σε μετάφραση και επιμέλεια του Κωνσταντίνου Μποβιάτσου είναι ένα έργο που καλεί τον αναγνώστη να σκεφτεί, να προβληματιστεί και να εξετάσει κριτικά τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις του παρελθόντος και του παρόντος. Ένα βιβλίο για όσους αναζητούν όχι εύκολες απαντήσεις, αλλά βαθύτερη κατανόηση των ιδεών που σημάδεψαν την ευρωπαϊκή ιστορία.
